Hội chứng bệnh

CHỨNG BÀO CUNG HƯ HÀN

CHỨNG BÀO CUNG HƯ HÀN

Chứng bào cung hư hàn là tên gọi chung cho một loạt chứng trạng do nguyên nhân do sinh đẻ nhiều dẫn đến dương khí bất túc, bào cung mất sự nuôi dưỡng ấm áp sự sinh hoa của khi huyết bất cập gây nên bệnh.

Biểu hiện lâm sàng chủ yếu là bụng dưới không ấm, ưa nóng, ưa xoa bóp, đau liên miên, chu kỳ ra muộn hoặc lượng kinh nguyệt ít hoặc kính bế không thông,sắc tráng loãng, lưng gối đau mỏi, sợ lạnh tay chân lạnh. (đại tiện lỏng, lưỡi nhạt rêu mỏng, mạch Trầm Tế vô lực hoặc Trầm Trì.

Bào cung hư hàn thường gặp trong các bệnh ,"chu kỳ muộn", "kinh nguyệt rạ lượng ít”, "thống kinh", "bế kinh", "đái hạ", "bất dựng" "Vô sinh" cũng có thể gặp trong các bệnh "thại lâu", "có thai đaụ bụng", "động thai", "thai chậm phát triển"…

Cần chẩn đoán phân biệt với "chứng hàn tà ngưng đọng ở bào cung" và "chứng đàm thấp ngăn trở ở bào cung".

Bào cung hư hàn là chứng hậu đặc biệt. Vì công năng sinh lý của phụ nữ đặc biệt hoạt động về chu kỳ, mang thái và sinh đẻ đều lấy Bào cung làm chữ yếu, cho nên chứng Bào cung hư hàn có thể xuất hiện các loại tật bệnh trong tạp bệnh của phụ nữ như kinh – đới thai sản. Nhưng trong các loại tật bệnh khác nhau, biểu hiên lâm sáng đều có đặc điểm riêng, cho nên cần phải phân tích rõ ràng.

Chứng này xuất hiện ở loại kinh muộn hoặc hành kinh ra lượng quá ít, biểu hiện lâm sàng thường thấy kinh nguyệt ra kéo dài hoặc ra muộn tới 7 – 8 ngày, hoặc hai, ba tháng mới hành kinh 1 lần; hoặc là đúng ngày hành kinh nhưng số lượng lại quá ít rõ rệt; hoặc là thời gian hành kinh quá ngắn thậm chi chỉ một, hai ngày đã sạch; hoặc chỉ ra giỏ giọt rồi hết ngay, sắc kinh quá nhạt, chất loãng, lưng gối đau mỏi, đau bụng liên miên, ưa ấm ưa xoa bóp v.v… Đây là do dương khí vốn hư, bào cung thiếu sự ấm áp, khí ít huyết lạnh, sinh hóa bất cập gây nên bệnh, như mục Phụ nhân quy sách Cảnh Nhạc toàn thư có nói: "Phàm là huyết lạnh, ắt chu kỳ ra muộn; Nhưng tại sao mà huyết lạnh? cũng là bởi dương khí bất túc thì lạnh từ trong sinh ra, mà sự sinh hóa không đúng kỳ hạn, cũng là do lạnh gầy nên". Điều trị nên phù Dương làm ấm Bào cung, ôn kinh dưỡng huyết, cho uống bài Đại doanh tiễn (Cảnh Nhạc toàn thư).

Kinh muộn hoặc lượng kinh ra quá ít dần dần, thường tiến tới Bế kinh, cho nên chứng Bào cung hư hàn cũng thường gập trong bệnh Bế kinh, nhưng biểu hiện lâm sàng thường có đặc điểm xuất hiện ở trường hợp kinh muộn hoặc lượng kinh quá ít; về phép chữa như đã nói ở trên, dừng thuốc cũng đã nđí ỏ trên.

Khi chứng Bào cung hư hàn gặp trong bệnh Thống kinh, biểu hiện lâm sàng thường là lượng kinh ra ít và đau bụng liên miên, gặp nóng thì đỡ đau, ưa xoa bóp, lượng kinh ra ít sắc nhạt và loãng, chân tay lạnh đại tiện nhão v.v… đó là những đặc điểm do dương hự huỵết lạnh, huyết lương thông trì trệ, Bởi vì do dương khí bất túc, dương hư thì hàn sinh ra từ bên trong, huyết gặp lạnh thì ngưng đọng, lại thêm dương khí hư suy không có sức để vận chuyển huyết. Môn điều kinh sách Phụ khoa bổ giải của Trần Tổ Yêm có nói "Kinh đã ra thì huyết phải rỗng không. Huyết ra nhiều thì vong âm, dương khí do đó không có gì giúp đỡ, Hư thì sinh lạnh, cho nên đau bụng". Nên Ôn kinh dưỡng huyết, dùng bài Ôn kinh thang (Kim Quỹ yếu lược).

Khi chứng Bào cung hư hàn xuất hiện trong bệnh Đáị hạ, biểu hiện lâm sàng phần nhiều thấy đái hạ ra sắc trắng loãng, dầm dề không dứt, bụng dưới không ấm, bộ phận sinh dục lạnh V V… đó là vì bào rung không ấm áp, âm tinh không khả năng hóa sinh ra huyết, bị tháp trọc dồn xuống Xung Nhâm gây nên bênh. Phép chữa: ôn đường chỉ đới, dùng bài Nội bổ hoàn (Nữ khoa thiết yếu).

Chứng Bào cúng hư hàn xuất hiện trong bệnh "Bất dưng" (vô sinh) biểu hiện lâm sàng là vợ chồng xây dựng lâu năm không thai nghén, thời kỳ thấy kinh nói chung khá muộn, thường là kinh muộn hoặc lượng kinh quá ít, có khi Bế kinh, có khi phải dùng thuốc kinh nguyệt mới ra, mầu sắc tối xạm hoặc như muội khói dầu, lưng đau mỏi, tình dục thờ ơ v.v… thăm khám có thể thấy bào cung nhỏ hơn người bình thường khá nhiều, đó cũng là đặc điểm của bệnh. Mục Cầu tự sách Diệp thị nữ khoa chứng trị nối: "Nguyên nhân bệnh của phụ nữ không thụ thai… có khi .đo tử cung bị lạnh mà không sinh hóa được duơng khí". Điều trị nên trợ Dương làm ấm tử cung, thường dùng bài Ngải phụ noãn cung: hoàn (Nhân trai trục chỉ phương).

Nếu chứng Bào cung hư hàn thấy ở bênh Thai lậu, biểu hiện lâm sàng là hụyết ra nhỏ giọt khi đang có thai, sắc đô nhạt, lượng ít, hoặc bài tiết ra như nước đậu tương, lưng bụng không ấm, cơ thể lạnh chận, tay lạnh, sắc mặt trắng xanh, môi lưỡi thâm nhạt Đây là do Dương hư bào cung bị lạnh, tinh huyết bất túc, thai không được nuôi dưỡng gây nên; điều trị nên ổn kinh làm ấm bào cung, dưỡng huyết an thai, cho uống Đương quy Ký sinh thang (Tế Ầm cương mục).

Chứng Bào cung hư hàn xuất hiện trong bệnh có thai đau bụng, đa số biểu hiện thời gian đang có thai, bụng dưới lạnh đau từng lúc, và trướng bụng; đó là đặc điểm do dương hư, âm hàn thịnh ở trong."Bào cung không có dương khí sưởi ấm, khí ấm hàn nghẽn tắc ở trong, thai không được nuôi dưỡng gây nên. Điều trị nên làm ấm tử cung, phù dương ức âm, dùng bài Giao ngải thang *Kim Quỹ yếu lược.

Nếu Thai lậu cùng xuất hiện với chứng đau bụng khi đang có thai thì sẽ là bệnh Động thai. Động thai tiếp tục phát triển, lượng huyết ra nhiều, lưng và bụng đau dữ dội, thường dẫn đến dọa thai. Cho nên chứng Bàọ cung hư hàn cũng thường xuất hiện trong các bệnh Động thai và dọa thai.

Thai chậm phát triển cũng cố thể. xuất hiện chứng hậu bào cung hư hàn. Biểu hiện lâm sàng là khỉ có thai đã 5 – 6.tháng mà độ lớn của tử cung so với người bình thựờng có thai cùng kỳ nhỏ hơn. Mục Phụ nhân nhâm thần chư bệnh hậu sách Chự bệnh nguyên hậu luận có nói: "Nếu huyết khí hư tổn, Bào cung bị lạnh, thai sẽ héo quát không phát triển, có hiện tương thai nhi không chuyển động, tuy số ngày tháng đã đủ cũng không sinh được. Thai ở trong đã héo quắt, phần nhiều các thai ấy đã chết; điều trị nên làm ấm Bào củng, dùng bài Trường thai Bạch truật tán (Diệp thị nữ khoa chứng trị).

Chứng Bào cung hư hàn xuất hiện trong bệnh ác lộ không ra, biểu hiện lâm sàng là ác lộ không ra, hoặc tuy có ra nhưng lựợng rất ít, bụng dưới lạnh đau trướng đầy, cơ thể lạnh tay chân lạnh, mạch Tế Sác, đó là hiện tượng bài trọc ứ trệ; Sản hậu chương sách Vạn thị phụ nhân khoa.

Chứng Bào cung hư hàn gặp ở tuổi thanh xụân cho đến tuổi tiền mãn kinh, nguyên nhân phần nhiều do phú bẩm bạc nhược, khi có thai lại phòng lao tổn thương hạ nguyên, Bào cung dương hư âm thịnh, đếĩl nỗi phát sinh các bệtth về Kinh – Đới – Thai – Sản, hiếm thấy chứng này ở tuổi con gái và phụ nữ cao tuổi.

Chứng Bào cung hư hàn là do dương khí bất túc, bào cung mất sự ấm áp gây nên; nguồn gốc của ác lộ (máu hôi) gặp lạnh thì huyết đi rít trệ. Cho nên thường diễn biến là chứng hàn kiêm ứ, dễ dẫn đến bệnh (Trưng Hà. Chứng Bào cung hư hàn do dương hư khí hóa không lợi, dễ làm thấp trọc nghẽn trở ở trong, lại có thể hình thành chứng Hàn thấp ứ kết, dẫn đến các bệnh Trưng Hà và Đái hạ.

3.

Chứng hàn tà ngưng đọng ở Bào cung với chứng Bào cung hư hàn, cả hai Bảo cung đều bị lạnh. Nhưng lạnh cổ tiêu, bản, hư, thực khác nhau; Hàn tà ngưng đọng ở Bào cung là chứng Tiêu thực, Bản hư. Sách kinh điển nói: "Tà sở dĩ xâm phạm, chính khí át hư". Phong hàn vào thẳng Bào cung ẩn náu, thừa cơ hội đang hành kinh hoặc mới sinh đẻ, cái Tiêu là Bào cung rỗng không mà ập vào, cho nên thường lấy cái hự củạ khi hành kinh, ki mới đẻ làm dụ rihân. Chứng Bào cung hư hàn là chứng cả Tiêu và Bản đều bị hự, cái hàn, là nhân dương hư sinh ra, chứ không phải tà khí phong hàn ở ngoài lọt vào ẩn náu, đa số do tiên thiên bất túc, hoặc phòng lao, đẻ nhiềụ mà gây bệnh. Loại trên là do hàn tà ẩn nấp, dương khí bị chèn ép, huyết bị lạnh làm ngưng tụ đến nỗi đường đi của huyết bị rít huyết đi không lợi. Loại sau là do dương hư sự sinh hóa bất túc, huyết thiếu thốn đến nỗi huyết hải không dồi dào theo đúng định kỳ, vì vậy nguyên nhân bệnh và bệnh cơ của hai loại có chỗ khác nhau. Trong nhiều loại tật bệnh, tuy cả hai đều có các chứng bụng dưới không ấm và đau, hành kinh muộn không đúng kỳ, lượng kinh ít hoặc bế tắc không thông là những chứng chủ yếu, nhưng loại trên, đa số có đặc trưng đau như thắt, sắc huyết tía tối thành cục; Còn loại sau có đặc trưng là đau âm ỉ, sắc huyết nhạt và loãng; cho nên hai chúng có thể căn cứ vàọ hư, thực mà-phân biệt.

Chứng Đàm thấp ngăn trở ở Bào cung vãi chứng Bào cung hư hàn: Bào cung là nơi xuất phát của sự hành kinh, là nơi bao bọc thai nhi, là cái nguồn của ác lộ. Chứng Đàm thấp ngăn trở ở Bào cung với chứng Bào cung hư hàn, bộ vị bệnh như một, đều có biểu hiện chủ yếu là hành kinh không đúng kỳ, lượng huyết, ra ít hoặc kinh huyết không ra, hơn nữa cùng, gặp trong các bệnh kinh nguyệt không điều và không thụ thai. Nhưng loại trên là do Tỳ hư không vận chuyển chất tinh vi của thủy cốc không đưa lên Tâm Phế hóa ra màu đỏ mà thành huyết, trái lại tụ ở bên trong mà sinh ra thấp, ra đàm; lại do đàm và thấp úng trệ làm nghẽn tắc bào cung và bào mạch mà gây nên bệnh. Loại sau là do Thận dương không mạnh, âm hàn thịnh ở trong, bào cung mất sự nuôi dưỡng ấm áp. Sự sinh hóa của khí huyết bất túc, 2 mạch Xung Nhâm suy ỵếu gây nên bệnh. Đây là chỗ khác nhau của 2 loại. Căn cứ vào đặc điểm lâm sàng mà nói loại trên là do đàm và thăp tràn lan thường làm cho người ta béo bệu; loại sau là do dương hư hàn sinh ra từ bên trong, thường khiến cho người ta lạnh và đau ở bụng dưới; Nếu tham khảo cả rêu lưỡi và mạch thì 2 loại chứng bệnh này phân biệt không khó khăn gì.

Phụ nữ mang thai 6 – 7 tháng, mạch Huyền phát sốt, thai càng to, đau bụng sợ lạnh, bụng dưới phập phồng… Cho uống Phụ tử thang để ấm tạng (Phụ nhăn nhâm thần mạch chứng tính trị – Kim Quỹ yếu lược).

Bệnh của phụ nữ do hư, tích lạnh, quyết khí, và các loại chấm dứt kinh thủy cho đến nhiều năm bị huyết lạnh tích kết ở bào môn.., Khiến cho bụng dưới đau và lạnh lan tỏa tới xương sống và vùng Khí nhai cộng thêm tình trang buồn thường vô cớ và đới hạ, bệnh kéo dài thì gày còm mạch Hư hay lạnh nói chung là 36 loại bệnh thiên biến vạn hóa… (Phụ nhân tạp bệnh mạch chứng tính trị – Kim Quỹ yếu lược).

Bào lạc bị tổn thương tử cung bị hư lạnh, khí dồn xuống gây nên chứng âm đỉnh, đó là chứng hạ thoát. Xét thấy mạch ở Thiếu ấm phù mà động, phù là hư, động là hồi hộp, cho nên hạ thoát (Phụ nhăn tạp bệnh chư hậu – chư bệnh nguyên hậu luận).

Xem tiếp >>

Về Cẩm Nang Thuốc Đông Y

Cẩm Nang Chia Sẻ Đông Y - Luôn muốn cập nhật các kiến thức về Đông Y mới nhất, hữu ích nhất đến tất cả mọi người. Phòng và Trị bệnh từ Đông Y sẽ bền hơn và có sức khỏe tốt hơn rất nhiều. Hãy cùng có một cuộc sống xanh, sống khỏe.
Xem tất cả các bài viết của Cẩm Nang Thuốc Đông Y →

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *